Bệnh tụ huyết trùng gà: Triệu chứng, bệnh tích và cách điều trị

Bệnh tụ huyết trùng gà là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Pasteurella multocida gây ra. Bệnh có thể diễn biến nhanh, gây chết đột ngột và làm tăng tỷ lệ hao hụt trong đàn.

Gà mắc bệnh có thể sốt, ủ rũ, giảm ăn, khó thở hoặc xuất hiện mào tích sưng tím. Khi mổ khám, có thể thấy xuất huyết ở nhiều cơ quan và những điểm hoại tử nhỏ trên gan. Phát hiện sớm và xử lý kịp thời giúp hạn chế thiệt hại.

1. Nguyên nhân gây bệnh tụ huyết trùng gà

Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Pasteurella multocida. Vi khuẩn có thể tồn tại ở gia cầm mang trùng và phát tán qua dịch tiết, chất thải hoặc môi trường chăn nuôi bị nhiễm bẩn.

Bệnh dễ bùng phát khi đàn chịu stress, sức khỏe suy giảm hoặc điều kiện vệ sinh không bảo đảm. Mật độ nuôi cao và thông thoáng kém cũng làm tăng nguy cơ lây lan.

Các yếu tố cần chú ý gồm:

• Chuồng trại ẩm bẩn, vệ sinh và khử trùng chưa phù hợp.
• Gà mới nhập đàn chưa được cách ly, theo dõi.
• Dụng cụ, phương tiện hoặc người chăm sóc mang mầm bệnh giữa các khu nuôi.
• Đàn gà bị stress do thời tiết, vận chuyển hoặc thay đổi môi trường.
• Chương trình vaccine và an toàn sinh học chưa phù hợp với nguy cơ tại trại.

2. Triệu chứng bệnh tụ huyết trùng gà

Bệnh có thể xuất hiện ở dạng cấp tính hoặc kéo dài. Dạng cấp tính thường diễn biến nhanh, đôi khi gà chết trước khi xuất hiện triệu chứng rõ rệt.

• Gà ủ rũ, xù lông, giảm ăn và ít vận động.
• Sốt, khát nước hoặc giảm lượng ăn uống.
• Mào và tích sưng, có thể chuyển tím tái.
• Tiêu chảy, phân bất thường.
• Khó thở, thở nhanh hoặc chảy dịch mũi trong một số trường hợp.
• Gà chết đột ngột, tỷ lệ chết tăng nhanh khi bệnh diễn biến cấp tính.

Những biểu hiện trên không đặc hiệu hoàn toàn cho tụ huyết trùng. Khi gà chết đột ngột hoặc bệnh lan nhanh, cần kiểm tra để phân biệt với cúm gia cầm, Newcastle và các bệnh nhiễm trùng cấp tính khác.

3. Bệnh tích khi mổ khám gà

Bệnh tích có thể thay đổi theo mức độ nhiễm và thời gian mắc bệnh. Những dấu hiệu thường gặp gồm:

• Xuất huyết ở mô dưới da và một số cơ quan nội tạng.
• Gan sưng, sung huyết hoặc có các điểm hoại tử nhỏ.
• Lách có thể sưng và sung huyết.
• Tim, phổi và các cơ quan khác có thể xuất hiện tổn thương tùy trường hợp.
• Trường hợp kéo dài có thể xuất hiện viêm khu trú ở một số mô hoặc khớp.

Bệnh tích giúp định hướng chẩn đoán nhưng không đủ để khẳng định bệnh trong mọi trường hợp. Có thể cần xét nghiệm vi khuẩn để xác định tác nhân và lựa chọn kháng sinh phù hợp.

4. Tác hại của bệnh tụ huyết trùng

• Gây chết đột ngột, làm tăng tỷ lệ hao hụt đàn.
• Làm gà giảm ăn, chậm lớn và giảm hiệu quả chăn nuôi.
• Tăng chi phí điều trị, vệ sinh và khử trùng chuồng trại.
• Nguy cơ tái phát nếu nguồn lây và điều kiện vệ sinh không được kiểm soát.

Đối với đàn có dấu hiệu bệnh cấp tính, cần nhanh chóng cách ly khu vực nghi nhiễm, tăng cường vệ sinh và liên hệ bác sĩ thú y để đánh giá tình hình.

5. Phòng bệnh tụ huyết trùng gà

5.1. Vệ sinh và an toàn sinh học

• Vệ sinh chuồng, máng ăn, máng uống và dụng cụ chăn nuôi định kỳ.
• Loại bỏ chất độn chuồng ẩm bẩn và xử lý chất thải đúng cách.
• Cách ly gà mới nhập đàn và theo dõi sức khỏe trước khi nhập chung.
• Kiểm soát người, phương tiện và dụng cụ ra vào khu vực nuôi.
• Bảo đảm thông thoáng, mật độ nuôi phù hợp và giảm stress cho đàn.

5.2. Thực hiện chương trình vaccine

Sử dụng vaccine tụ huyết trùng phù hợp với đối tượng gia cầm, tình hình dịch tễ tại địa phương và hướng dẫn của nhà sản xuất. Thời điểm tiêm hoặc sử dụng vaccine cần theo chương trình thú y của trại.

Vaccine là một phần của chương trình phòng bệnh, không thay thế vệ sinh, an toàn sinh học và việc theo dõi đàn thường xuyên.

5.3. Theo dõi đàn hằng ngày

Chú ý lượng ăn, lượng uống, biểu hiện hô hấp, màu sắc mào tích và số gà chết. Khi có dấu hiệu bất thường, cần xử lý sớm để hạn chế nguy cơ lây lan.

6. Phác đồ điều trị bệnh tụ huyết trùng gà

Phác đồ kết hợp Flo-Oral 30 vào buổi sáng với Hepasol và Probiotic One vào buổi chiều.

7. Chăm sóc gà trong và sau điều trị

• Bảo đảm nước uống sạch và dễ tiếp cận.
• Giữ chuồng khô thoáng, giảm stress và hạn chế các tác nhân gây bệnh kế phát.
• Loại bỏ xác gà chết và chất thải theo quy trình an toàn sinh học.
• Theo dõi lượng ăn, lượng uống, số gà chết và khả năng hồi phục mỗi ngày.
• Không tự ý kéo dài hoặc phối hợp thêm kháng sinh khi chưa có đánh giá chuyên môn.

Probiotic One được sử dụng trong phác đồ nhằm hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột. Hepasol được dùng theo hướng dẫn sản phẩm để hỗ trợ chức năng gan. Các sản phẩm bổ trợ không thay thế thuốc kháng khuẩn khi cần điều trị nhiễm trùng.

8. Câu hỏi thường gặp về bệnh tụ huyết trùng gà

9. Kết luận

Bệnh tụ huyết trùng gà có thể diễn biến nhanh và gây thiệt hại lớn nếu không phát hiện kịp thời. Các dấu hiệu cần chú ý gồm gà ủ rũ, mào tích sưng tím, chết đột ngột và bệnh tích xuất huyết hoặc hoại tử gan.

Để hạn chế thiệt hại, cần kết hợp an toàn sinh học, chương trình vaccine phù hợp, theo dõi đàn thường xuyên và lựa chọn phương án điều trị dựa trên chẩn đoán. Trong quá trình sử dụng thuốc, cần tuân thủ hướng dẫn sản phẩm và thời gian ngừng thuốc.

Tài liệu tham khảo

• Sovetco Biotech.
• Merck Veterinary Manual – Fowl Cholera in Poultry.